توسط پسح بنسون • ۲۳ آوریل ۲۰۲۶
اورشلیم، ۲۳ آوریل ۲۰۲۶ (TPS-IL) — دانشمندان اسرائیلی مکانیسم جدیدی را کشف کردهاند که انگل مالاریا برای دستکاری سلولهای ایمنی انسان از آن استفاده میکند و این امر میتواند درک ما را از یکی از کشندهترین بیماریهای عفونی جهان دگرگون کند.
مالاریا بیماریای است که توسط دستهای از انگلها به نام پلاسمودیوم ایجاد میشود و از طریق نیش پشهها به انسان منتقل میگردد. هنگامی که فردی مورد گزش قرار میگیرد، انگل ابتدا به کبد رفته و سپس وارد جریان خون میشود و در آنجا گلبولهای قرمز خون را آلوده میکند. اگر مالاریا زود تشخیص داده شود و داروی مناسب مصرف شود، اکثر افراد به طور کامل بهبود مییابند. با این حال، در صورت عدم درمان به موقع، این بیماری میتواند کشنده باشد، به ویژه برای کودکان و زنان باردار. در سال ۲۰۲۴، سازمان بهداشت جهانی ۲۸۲ میلیون مورد مالاریا و ۶۱۰ هزار مرگ در سراسر جهان را تخمین زد.
تحقیقات جدیدی که توسط دانشمندان موسسه علوم وایزمن رهبری میشود، یکی از راههای کلیدی بقای مؤثر این انگل در بدن انسان را روشن میسازد. یافتهها که در مجله علمی معتبر Cell Reports منتشر شدهاند، نشان میدهند که چگونه پلاسمودیوم فالسیپاروم میتواند مواد ژنتیکی را به هسته سلولهای ایمنی منتقل کرده و سیستمهای کنترل داخلی آنها را مختل کند.
پیش از این مشخص بود که این انگل به گلبولهای قرمز خون تهاجم میکند، اما بیش از یک دهه پیش، پروفسور نتا رگف-روتزکی از موسسه وایزمن کشف کرد که این انگل همچنین با استفاده از وزیکولهای کوچکی حاوی DNA بین سلولهای آلوده ارتباط برقرار میکند. مطالعه جدید نشان میدهد که این وزیکولها حاوی RNA، از جمله RNA پیامرسان (mRNA) هستند که حاوی دستورالعملهایی برای تولید پروتئین است. این امر نشان میدهد که انگل از ارتباط مبتنی بر RNA بسیار گستردهتر از آنچه قبلاً تصور میشد، استفاده میکند.
«غیرقابل تصور بود»
محققان سپس دریافتند که این مولکولهای RNA وارد سلولهای ایمنی به نام مونوسیتها میشوند و به طور غیرمنتظرهای به هسته، محافظتشدهترین بخش سلول، سفر میکنند.
رگف-روتزکی گفت: «این غیرقابل تصور بود. سلول با حسادت از هسته خود محافظت میکند، زیرا «مغز» آن در آنجا ذخیره شده است. برای متقاعد کردن خودمان – و دیگران – که RNA انگل واقعاً به این سیستمهای دفاعی نفوذ میکند، مجبور بودیم آن را مستقیماً در داخل هسته شناسایی کنیم.» این یافته تمرکز را از ارتباط ساده ایمنی به تداخل مستقیم هستهای تغییر داد.
برای اثبات این مکانیسم، دکترای پژوهشگر، دکتر پائولا ابو کرم، یک حسگر فلورسنت توسعه داد که قادر به تشخیص مولکولهای mRNA منفرد انگل در داخل هسته بود و این مولکولها به صورت نقاط قرمز درخشان زیر میکروسکوپ ظاهر میشدند. هر نقطه نشاندهنده یک مولکول RNA منفرد بود که به داخل هسته عبور کرده بود. تجزیه و تحلیل بیشتر نشان داد که RNA انگلی به اجزای کلیدی ماشینآلات پیرایش سلول میزبان متصل میشود، که RNA را قبل از ترجمه به پروتئینها ویرایش میکند. اختلال در این سیستم منجر به شکست گسترده در تولید پروتئینهای ایمنی میشود.
این تیم با همکاری محققان دانشگاه عبری اورشلیم دریافت که این اختلال در پیرایش، پیامدهای گستردهتری برای دفاع ایمنی دارد. مونوسیتهای آلوده سیگنالهای اضطراری منتشر میکنند که سلولهای ایمنی بیشتری را جذب کرده و پاسخی ایمنی شدید اما نادرست ایجاد میکنند. در همین حال، انگلها در داخل گلبولهای قرمز خون به تکثیر خود ادامه میدهند و عمدتاً بدون جلب توجه باقی میمانند.
رگف-روتزکی توضیح داد: «این یک مکانیسم انحرافی است. مانند این است که نارنجکی را در یک جهت پرتاب کنید تا نگهبانان به سمت آن بدوند، در حالی که شما به مکان دیگری میروید.» نتیجه این امر، سردرگمی ایمنی است که به بقای انگل کمک میکند.
برای محققان، این مطالعه مالاریا را نه تنها به عنوان یک عفونت خونی، بلکه به عنوان عاملی بیماریزا که قادر به دستکاری مستقیم تنظیم ژن در داخل هستههای سلولهای ایمنی است، بازتعریف میکند و طبقه جدیدی از اهداف بالقوه برای درمانهای آینده را آشکار میسازد.
این یافتهها به چندین کاربرد عملی اشاره دارند. یکی از آنها استراتژی درمانی جدیدی است که توانایی انگل برای تداخل در پیرایش RNA را مسدود میکند و به طور بالقوه عملکرد طبیعی ایمنی را در حالی که عفونت ادامه دارد، بازیابی میکند. دیگری تشخیص بهبود یافته بر اساس شناسایی «امضاهای» RNA انگلی است که در وزیکولهای خونی حمل میشوند و میتواند تشخیص زودتر و حساستر را حتی زمانی که سطح انگل بسیار پایین است، امکانپذیر سازد.
محققان همچنین پیشنهاد میکنند که این سیگنالهای RNA مبتنی بر وزیکول ممکن است فراتر از مالاریا ارزش بیشتری داشته باشند، زیرا مکانیسمهای مشابهی در بیماریهای دیگر از جمله سرطان و اختلالات عصبی دیده میشوند که در آنها میتوانند به عنوان بیومارکر برای تشخیص و پایش بیماری عمل کنند.
موضوعات مرتبط
